خیالِ دست

نوشته‌های مهدی ابراهیم‌پور

خیالِ دست

نوشته‌های مهدی ابراهیم‌پور

خیال دست. آن بازی است که در مجالس کنند و آن چنان است که یک کس در کنار دیگری پشت سر او بنشیند و آن شخص عبا یا پرده ای بر سر خود و آنکه در کنار اوست کشد بحیله ای که شخص عقبی بالمره در انظار پنهان گردد و معلوم نشود و قدری از شانه های آنکه بکنار اوست نیز پوشیده شود آنگاه شخص کنار نشسته دستهای خود را بر پشت برد و نگهدارد و آن شخص عقبی دستهای خود را بعوض دستهای کنار نشسته برآرد و این پیشی شروع بحرف زدن یا گفتن کند و آن عقبی بدستهای خود که بیرون آید حرکات او را مطابق حرف زدن او بعمل آورد از قبیل دست حرکت دادن و دست بر سبال و صورت کشیدن و گرفتن نی قلیان بر دست و به دهن گذاشتن همه حرکات از دستهای آن عقبی بجهت این یکی که در کنار اوست بعمل آیند و بر ناظران و مجلسیان چنین مفهوم می گردد که این دستهای خود شخصند که بحرکات ارادی حرکت کنند. (از لغت نامه ٔ محلی شوشتر نسخه ٔ خطی ).
لغت‌نامه دهخدا

طبقه بندی موضوعی
اینجا هم هستم

آن باری که رقصیدم

دوشنبه, ۱۸ تیر ۱۳۹۷، ۰۷:۲۵ ب.ظ

رقص و رقصیدن همیشه برایم مسألهزا بوده. بهعنوان کسی که در خانوادهای متدیّن و متشرّع بهدنیا آمده و رشد کرده، در زمان کودکی تنها مواجهام با این پدیده، جشنهای عروسی و تولّد اقوام و خویشان بود. در خانهی ما نه هیچوقت کسی میرقصید، نه جلسهای برگزار میشد که در آن کسی برقصد، و نه حتی دستگاه ویدئویی داشتیم که بشود رقص دیگران را در قالب «شو» های آن زمان تماشا کرد.

یادم میآید اوّلین باری که با رقص مواجه شدم در یک مجلس عروسی بود. من سنم خیلی کم بود و در قسمت زنانه کنار مادرم نشسته بودم. خانمی آن وسط داشت میرقصید و رقص خاصی هم داشت؛ یک دستش را به کمرش میزد و دست دیگر را با زاویهای برابر با دستِ به کمر زده شده به سرش میزد و بعد جای دو دستش را با عوض میکرد. من که خیلی تعجب کرده بودم از مادرم پرسیدم که «چرا اینطوری میکنه؟» و مادرم که هیچ دوست نداشت من چنین صحنههایی را ببینم، با طعنهای به غیظ آمیخته جواب داد که «میخواد بگه من هم بلدم!»

دانشگاه که رفتم و از خانواده که جدا شدم تازه فهمیدم رقص چه نقش مهمی در زندگی بعضی آدمها دارد. ساکنان بعضی از اتاقهای مجاور در خوابگاه اگر هر شب نمیرقصیدند، شبشان صبح نمیشد. در دانشگاه، در هر مراسمی و به هر بهانهای بچهها میرقصیدند و من هاج و واج نگاهشان میکرم که خب چرا؟!

بیشتر از خودِ رقص، مناسکی که حول آن پدید آمده برایم جذاب و عجیب است. بعضی از کسانی که رقصندههای خوبی هستند، در ابتدای مراسمها گوشهای مینشینند و تمایلی به رقصیدن نشان نمیدهند؛ حداکثر دست میزنند. بعد صاحب مجلس یا یکی از دوستانش میآید و آن شخص را دعوت به رقصیدن میکند که غالباً در دفعات اوّل استنکاف میشود. خلاصه، اصرار زیاد و زیادتر میشود تا جایی که حتی با توسّل به زور آن شخص را بلند میکنند و به وسط مجلس رقص میآورند. ناگهان میبینی همان کسی که تا چند ثانیه پیش بهانه میآورد که بلد نیستم یا خستهام، قریب به یک ساعت، بیوقفه و با مهارت کامل میرقصد و حتی حالا خود او، دیگران را برای رقصیدن، بهزور بلند میکند و به «وسط» میآورد.

سال آخر دوران کارشناسی، با همکلاسیها اردو رفتیم و چنانکه در اردوهای دانشجویی معمول است، از لحظهای که اتوبوس حرکت کرد، دوستان خواندن و دست زدن و رقصیدن را شروع کردند. مدتی که گذشت، گیر دادند که «مهدی تو هم باید برقصی.» هرچه اصرار کردم که بلد نیستم، بیشتر متمایل میشدند که من را برای رقصیدن به وسط اتوبوس بیاورند، به این خیال که دارم تعارف رقاصانه انجام میدهم. در نهایت چند نفری دستم را گرفتند و بلندم کردند. من هم از سر ناچاری چند تایی شلنگ تخته انداختم که خودشان گفتند «تو رو خدا بشین!»

به فاصلهی چند ماه بعد، این بار با همشهریها اردو رفتیم. دوباره در اتوبوس بساط رقص برپا بود و من هم مثل همیشه داشتم نگاهشان میکردم. یکی از دوستان آمد کنار دستم نشست و چون میدانست فلسفه خواندن را دوست دارم، بهشوخی پرسید: «مهدی فلسفهی رقصیدن چیه؟» من هم که آن موقع داشتم یک کتاب روانشناسی میخواندم جواب دادم که «نمیدونم، ولی فروید میگه رقصیدن نحوهای از بروز غریزهی جنسیِ سرکوبشده است!» دوست گرامی ما سرخ شد و تا به مقصد رسیدیم از روی صندلیاش تکان نخورد.

گذشت و گذشت، شبی داشتم از درِ ولیعصرِ دانشگاه امیرکبیر بیرون میآمدم. چسبیده به دانشگاه یک سیدی فروشی بود که همیشه آهنگی پخش میکرد. آن شب و آن لحظه «سخن عشق» را گذاشته بود. برایم ناممکن است که بگویم چقدر این تصنیف را دوست دارم. چند ماهی بود که گوشش نداده بودم. به خودم که آمدم دیدم جلوی در دانشگاه و در پیادهروی خیابان ولیعصر دستانم را از هم باز کردهام و دارم میرقصم. کاملاً بیاختیار.

۹۷/۰۴/۱۸

نظرات  (۵)

برایِ من رقص تا حدی شبیه به یک رازِ سر به مهر است، همان‌طور که موسیقی. جالب اینکه رقص و موسیقی در ارتباطِ نزدیک با هم قرار می‌گیرند و جالب‌تر اینکه هر دو به نحوی مغضوبِ دینِ حکومتی هستند.

رقص چه می‌خواهد بگوید که دیگر زبان‌ها از بیان‌اش قاصرند؟

 

 

هر ذره پر از فغان و ناله‌ست

 

 

 

اما چه کند زبان ندارد

 

 

 

رقص است زبان ذره زیرا

 

 

 

جز رقص دگر بیان نداردش   "مولانا، دیوان شمس"

پاسخ:
چه شعر قشنگی! خیلی خیلی خوب بود.

رقص و موسیقی قبل از مغضوب حکومت دینی شدن، مغضوب فهم استاندارد، متعارف و فقهی از دینه که به‌تبع مغضوب حکومت برآمده از اون فهم هم شده. جالبه فهم صوفیانه-عارفانه نه‌تنها مشکلی با رقص و موسیقی نداره که تشویق و ترویجش هم می‌کنه.
آره، واقعاً زیبا و حیرت‌زاست. الان به ذهنم رسید که رازآلودگیِ شعر هم به رازآلودگیِ رقص و موسیقی نزدیک است.

اشاره‌ی من به دینِ حکومتی بود، نه حکومتِ دینی. تفاوت‌هایِ ظریفی با هم دارند. در دینِ حکومتی سویه‌هایی از متن و نیز فرهنگ و رویه‌هایِ اجتماعیِ موثر بر فهمِ متن وجود دارند.( همونطور که مثلاً به فقه اشاره کردی)
پاسخ:
آره کاملاً‌ درسته. حالا وقتی هرسه‌تا در یه چیزی مثل سماع با هم جمع می‌شن رازآلودگی توبرتوی جالب و حیرت انگیزی درست می‌کنند.

من کامنت قبلی‌ات رو بی‌دقت خوندم فکر کردم «حکومت دینی» نوشتی. کاملاً همدلم با حرفت.
شگفتا!!
تعجبم از رقص آخر بود و حیرت کردم از این همه بیخویشی. بهدفنوان کسی که هرگز نرقصیده است, تبریک می گم.

اما متن: اگر فروید چنین نظری دارد پس نتیجه قابل تاملی ست که این همه مجالسرقص غرب نشانه چیست در عین آن همه رهایی جنسی. آیا نظر خودش را نقض نکرده؟

اما فتوا: فتوای آقای خامنه ای این است که رقص, به خودی خود مشکلی ندارد مگر اینکه به حرامی همراه شود مثل موسیقی حرام و ....
پاسخ:
مطمئن نیستم که موقعیت، مناسبتی با تبریک گفتن داشته باشد ولی به‌هرحال ممنونم.

اعتراف می‌کنم که هیچ چیزی درباره‌ی فروید به‌طور کلی، و درباره‌ی نظرش درباره‌ی رقص به‌طور اخص نمی‌دانم. آن موقع داشتم کتابی درباره‌اش می‌خواندم و حرفم را متناسب با سؤال دوستم که با پوزخند از فلسفه‌ی رقص می‌پرسید زدم. بیشتر قصد شوخی داشتم تا انتقال معرفت.

فتوای ایشان را نمی‌دانستم. البته گمان نکنم چنین فتوایی بین بقیه‌ی مراجع هم شایع باشد.
"به عنوان" را نوشتم بهدفنوان
۰۷ مرداد ۹۷ ، ۱۴:۳۸ میثم علی زلفی
استفتاءات رهبریس1167. آیا رقص محلی در عروسی‏ها جایز است؟ شرکت در این مجالس چه حکمی دارد؟ج. رقص مرد بنا بر احتیاط واجب حرام است و رقص زن برای زنان اگر عنوان لهو بر آن صدق کند، مثل این‌‌که جلسه زنانه تبدیل به مجلس رقص شود، محل اشکال است و احتیاط واجب در ترک آن است؛ در غیر این‌صورت هم اگر به‌‌گونه ‏ای باشد که باعث تحریک شهوت شده و یا مفسده‏ای بر آن مترتب شود و یا همراه با فعل حرام (مانند موسیقی و آواز حرام) باشد یا مرد نامحرمی حضور داشته باشد، حرام است؛ و در حکم فوق تفاوتی بین مجلس عروسی و غیر آن نیست و شرکت در مجالس رقص هم اگر به عنوان تأیید کار حرام دیگران محسوب شود و یا مستلزم کار حرامی‏ باشد، جایز نیست و در غیر این صورت اشکال ندارد.
توضیح رقص

 معنای رقص و فرق آن با حرکات ورزشی
رقص عبارت است از حرکاتی که بر اساس لعب و بازی به اندام می‌دهند. لذا اگر بر اساس لعب نباشد، بلکه بر اساس نظمِ دارای غایت و هدف باشد، رقص نیست؛ مثل اجرای کاتا در ورزش­‌های رزمی که اگرچه زیباست، اما رقص نیست. یا حرکات ژیمناستیک یا نرمش­‌های زورخانه‌­ای. بنابراین مقوّم مفهوم رقص، لعب بودن حرکات است.

 رقصی حرام است که مظهر لهو باشد
هر رقصی حرام نیست، بلکه آن رقصی که مظهر لهو است، حرام است.

 مصادیقی از رقص لهوی و غیر لهوی
۱. تبدیل کردن جلسة عروسی یا غیر عروسی زنانه به جلسة رقص، به­‌گونه­‌ای که یکی پس از دیگری بلند شود و مفصلاً برقصد، این رقص محل اشکال است. لذا احتیاط واجب این است که این نوع رقص انجام نگیرد؛ حتّی در مجالس زنانه. (آنجایی­ که مستلزم حرام، یا مهیّج شهوت، یا در مقابل نامحرم باشد، بحث دیگری است؛ چه زن در بین زنان، چه مرد در بین مردان). پس، از مواردی­­که اثر لهویت در آن بارز است، این است که در مجلس زنانه در رقصیدن زنان اغراق کنند؛ به طوری­که مجلس را به مجلس لهو تبدیل کنند؛ این محل اشکال است و به احتیاط واجب، حرام است.
اما اگر مثلاً در مجلس زنانه به خواهر داماد یا خواهر عروس اصرار می‌کنند که حرکتی کند و بنشیند، با اینکه رقص هم صدق می‌کند، امّا این رقص حرام نیست.
۲. لهویّت رقصیدن مرد در مقابل مردان روشن‌تر است؛ چون رقص زن در مجالس زنانه متعارف است؛ به خصوص در مجالس عروسی، که خیلی جنبة لهویّت آن محسوس نیست. امّا رقصیدن مرد در بین مردان، از مصادیق لهو است.
بنابراین رقصی که به­ طور قطع از مصادیق لهو است، مثل همان مثال­‌هایی که بیان شد، بنابر احتیاط حرام است. اما رقص­‌هایی­ که از این قبیل نباشد، مثل رقص زن در مقابل شوهر، لهو مضلّ نیست. همچنین رقص زن در مجالس زنانه، به­‌گونه­‌ا‌ی که صدق عنوان لهو نکند، حرام نیست، والله العالم.
 نکته
رقصی ­که مستلزم حرام یا مهیّج شهوت یا در مقابل نامحرم باشد، حرام است.

پاسخ:
ممنون.

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی