خیالِ دست

نوشته‌های مهدی ابراهیم‌پور

خیالِ دست

نوشته‌های مهدی ابراهیم‌پور

خیال دست. آن بازی است که در مجالس کنند و آن چنان است که یک کس در کنار دیگری پشت سر او بنشیند و آن شخص عبا یا پرده ای بر سر خود و آنکه در کنار اوست کشد بحیله ای که شخص عقبی بالمره در انظار پنهان گردد و معلوم نشود و قدری از شانه های آنکه بکنار اوست نیز پوشیده شود آنگاه شخص کنار نشسته دستهای خود را بر پشت برد و نگهدارد و آن شخص عقبی دستهای خود را بعوض دستهای کنار نشسته برآرد و این پیشی شروع بحرف زدن یا گفتن کند و آن عقبی بدستهای خود که بیرون آید حرکات او را مطابق حرف زدن او بعمل آورد از قبیل دست حرکت دادن و دست بر سبال و صورت کشیدن و گرفتن نی قلیان بر دست و به دهن گذاشتن همه حرکات از دستهای آن عقبی بجهت این یکی که در کنار اوست بعمل آیند و بر ناظران و مجلسیان چنین مفهوم می گردد که این دستهای خود شخصند که بحرکات ارادی حرکت کنند. (از لغت نامه ٔ محلی شوشتر نسخه ٔ خطی ).
لغت‌نامه دهخدا

طبقه بندی موضوعی
اینجا هم هستم

x; x∈Iran & x∉Tehran

پنجشنبه, ۷ تیر ۱۳۹۷، ۰۵:۰۷ ق.ظ

یکی از زشتترین واژههای زبان فارسی، این واژهی «شهرستانی» است. در واژهنامهی دهخدا که گشتم، مدخلی برای آن—بهمعنای مورد استفادهی معمولِ کنونی—ذکر نشده، ولی اگر بخواهیم آن را معنی کنیم میشود ایرانیِ غیر تهرانی. در زبان فارسی برای ایرانیِ غیر تبریزی، زاهدانی، مشهدی یا بوشهری کلمهای وجود ندارد، ولی چرا برای ایرانی غیر تهرانی وجود دارد؟ تبعیض از همینجا شروع میشود و خدا میداند طی همین چند سالی که این واژه به دایرهی واژگان روزمرهی ایرانیهای فارسی زبان راه پیدا کرده منشأ چه تبعیضهایی بوده. این جملات را ببینید:

«مژده به هموطنان تهرانی و شهرستانی!»

«جهت رفاه حال مشتریان تهرانی و شهرستانی ...»

«این شهرستانیها آمدهاند تهران را شلوغ کردهاند.» (انگار امکاناتی که در تهران بهواسطهی همین تبعیض میان تهرانی و شهرستانی ایجاد شده ارث پدری کسانی است که از چند سال قبلتر در تهران زندگی میکردهاند.»

در زبان انگلیسی گویا کلمهی provincial تقریباً با «شهرستانی» هممعناست، هرچند من تابحال جایی ندیدهام که فیالمثل اهالی لندن برای اشاره به مردم منچستر، یا واشنگتنیها برای اشاره به نیویورکیها از این کلمه استفاده کنند. میدانم که خیلی از کسانی که از این واژه استفاده میکنند (که معمولاً تهرانیها هستند) معنای بد یا تحقیرآمیزی از آن منظور ندارند ولی فکر میکنم که خیلی بهتر است که از «شهرستانی» دیگر استفاده نکنیم چون این واژه اساساً تبعیضگذار است. بهزحمت میتوان با این واژه جملهای ساخت که آن جمله آلوده به تبعیض، تفرعن و تحقیر نباشد.

۹۷/۰۴/۰۷

نظرات  (۳)

۰۷ تیر ۹۷ ، ۰۶:۴۶ بلوط خانوم
سلام
لهجه های دیگه کم کم کمرنگ میشن. اما این تهرانیها حرف زدن کوچه خیابونیشون کم کم تبدیل به معیار میشه! 
تو کتاب ادبیات فارسی دوم دبیرستان زمان ما، تو درس خسرو نوشته بود آنها اصالتا کرمانشاهی بودند. بعدها دیدم تغییرش دادند نوشتند اصالتا شهرستانی بودند!!  شهر معینی نداشت ولی اصالتا مال همونجا بود! 
+بی بی م به شهر خودشون میگفت "شهر".  می اومد خونه ما تو مرکز استان یا خونه خاله م در تهران، بعد میگفت خسته شدم دیگه. میخوام برگردم "شهر"!  بهشون میگفتیم کلا شهرهای دیگه "روستا" اند! :)
پاسخ:
سلام
به‌لطف تلویزیون و تمرکزی که در تهران داره طبیعیه که بقیه‌ی لهجه‌ها کم‌کم از یاد برن.

«اصالتاً شهرستانی بودند» دیگه آخرشه!

+ شیرازی‌ها هم به شیراز میگن شهر! مخصوصاً «بچه‌ی شهر» یعنی بچه‌ی شیراز.
اکثریت بودن، آن هم یک اکثریت با ویژگی های یکسان و در کانون توجهات به مرور خودش رو با ارزش حساب می‌کنه و به هر چیزی میباله حتی محل سکونتش. این یه پیش زمینه‌ی فکریه و صرفا این واژه ها نمادشن. اگر دانشجوی غیر تهرانی ای باشید که توی تهران درس میخونه حتما متوجه این نگاه توی سالای اول اقامتتون میشید.
پاسخ:
بله، حرف شما درسته ولی از اون طرف هم استعمال این‌جور واژه‌ها، پیش‌زمینه‌ی فکری مورد بحث رو تقویت و تشدید می‌کنه. یه رابطه‌ی دوطرفه است بین زبان و پیش‌انگاشته‌ها.
۱۶ تیر ۹۷ ، ۱۳:۰۷ میثم علی زلفی
سلام
این واژه فقط کلمات و جملات را آلوده نکرده بلکه خود تهران را هم آلوده به تبعیض و تفرعن و تحقیر کرده است
+از یک بچه ی شهر کمتر از این انتظار نمی رفت در دقت های واژگانی. اشاره خوبی بود
پاسخ:
سلام
بله، درسته.
+ مخلصیم آقا.

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی